Demre Burguç: Şifalı Kükürtlü Soğuk Su
Demre’ye gelen misafirler Myra’yı, Noel Baba Kilisesi’ni ve tekne turunu biliyor. Burguç’u genelde kimse bilmiyor — halbuki şehrin sadece üç kilometre dışında.
Burası bir kükürtlü soğuk su kaynağı. Haritalardaki adı bile ne olduğunu söylüyor: Burguç Şifalı Kükürtlü Soğuk Su.
Burada iki ayrı yer var ve karıştırılıyor: yüzülen yer ile suyun içildiği yer. İkincisi haritada işaretli bile değil. Aşağıda ikisinin de tarifi var.
Bir de şu: bu suyun kaynağının üzerinde 1850 yıllık bir Roma yapısı var ve 2025’te kazılmaya başlandı. Demreliler bu suya kuşaklardır giriyor; meğer Romalılar da giriyormuş.
Ne tür bir su
Üç özelliği var ve üçü de önemli:
Soğuk. Kükürtlü kaynak denince çoğu insan ılık bir kaplıca hayal ediyor. Burası öyle değil — su soğuk. Yazın oraya gidilmesinin sebeplerinden biri de bu zaten.
Kükürtlü. Kokusundan anlaşılıyor, aramaya gerek kalmıyor.
Günlük hayatta içilmiyor. Bu bir içme suyu kaynağı değil. Yöre halkı da onu su ihtiyacı için kullanmıyor.
Yörede bilinen kullanımı
Burguç’un asıl bilinirliği, yörede kuşaklardır anlatılan bir uygulamadan geliyor:
Sabah çok erken — 5-6 gibi — suyun gözünden yaklaşık iki litre içilirse bağırsakları tamamen boşaltıyor.
Bu bir masal değil ve suyun içinde ne olduğu artık tahmin de değil. Myra kazı başkanı Prof. Dr. Nevzat Çevik, bu suyu “demir, magnezyum, fosfor, kükürtün olduğu zengin bir su” diye tarif ediyor.
Mekanizma da buradan çıkıyor: magnezyum sülfat bağırsakta suyu tutar ve içeriğin hızla dışarı atılmasını sağlar — eczanedeki bazı müshillerin etken maddesi tam olarak budur. Yani “şifalı su” denen şeyin burada somut bir karşılığı var.
Ama bunu bir tavsiye olarak yazmıyoruz
Burada net olalım, çünkü bu kısmı yumuşatmak kimseye iyilik olmaz:
- Kazı ekibinin bir analizi var, ama bu onu içme suyu yapmaz. Aşağıda anlatılan termal tesiste ölçüm yaptırılmış ve bakteri çıkmamış. O ölçüm kaynağın kazı alanındaki hâline ait — Burguç’ta girilen ve içilen noktalar arıtılmamış, sürekli denetlenmeyen açık bir doğal kaynak olmaya devam ediyor.
- İki litre az su değil ve hızlı içildiğinde kendi başına risk taşır.
- Müshil etkisi vücuttan sıvı ve tuz atar. Susuz kalma ve elektrolit kaybı, özellikle sıcak bir günün öncesinde ciddi olabilir.
- Böbrek, kalp veya tansiyon rahatsızlığı olanlar, hamileler ve çocuklar için uygun değil.
- Bağırsak şikâyetiniz varsa doktora gitmek doğrusu; kaynak suyu teşhis koymaz.
Biz burada yörenin âdetini aktarıyoruz, bir kür önermiyoruz. Denemeye karar verirseniz bu sizin kararınız — ve bir hekime danışarak vermeniz gereken bir karar.
Suyun kaynağı: 1850 yıllık Roma yapısı
2025’te ortaya çıkan şey, bu yazıyı bambaşka bir yere taşıyor.
Burguç suyunun ana kaynağı, Myra ile antik limanı Andriake arasında kalan anıtsal bir Roma su yapısının altında. Yapı MS 2. yüzyıla tarihleniyor.
⚠️ Bu yapıya uzun süre “nymphaion” dendi ve bu doğru değil. Prof. Çevik Şubat 2026’daki bir söyleşide açıkladı: ad, 1960’larda ilk araştırmayı yapan Jürgen Borchhardt’tan kalma ve literatüre öyle yerleşmiş — ama kazılınca nymphaion olmadığı hemen anlaşılmış.
Yapının gerçek kimliği bir termal tesis. Latincesi sanitas per aquam, yani spa. Çevik’in eklediği not önemli: “Termal demek illa sıcak demek değil.” Buranın suyu soğuk ama mineralli; tesis bu yüzden termal sayılıyor.
Uzun süre eski sanayi bölgesinin altında kalmış; sanayi kaldırıldıktan sonra kazı hızlanmış.
Myra Kazı Başkanı Prof. Dr. Nevzat Çevik’in anlattıkları:
Yer altında kaynayan doğal maden suyuyla dolu ve sürekli kaynıyor. Demir, magnezyum, fosfor, kükürtün olduğu zengin bir su.
Çevik, “günümüzde Demrelilerin ‘Burguç’ adını verdikleri ve şifa amaçlı girdikleri sağlık sularının ana kaynağının da bu yapının altında yer aldığını” söylüyor. Yani bugün gidilen yerle 1850 yıl önceki yapı aynı suyun iki ucu.
Birkaç ayrıntı daha:
- Tamamen kesme taştan, anıtsal mimari; hem ana kayaya oyulmuş hem taşla örülmüş hibrit teknik
- Doğudan ve batıdan üçer kapı — tek girişli değil, çoklu dolaşımlı
- Çevresinde hamam, sarnıç ve su kemerleri; bir “şifalı su kompleksi” olduğu düşünülüyor
- Kullanımı, Andriake Limanı gibi 7. yüzyıl civarında son bulmuş olabilir — sebebi de aynı: alüvyon
- Kazı zor: zemin suyu o kadar çok ki pompayla boşaltıp el yordamıyla kazıyorlar, ertesi gün yine doluyor
Şubat 2026: kazı başkanının anlattığı yeni ayrıntılar
Prof. Çevik, on beş yılın sonunda yaptığı bir söyleşide tesisi ayrıntılı anlattı. Öne çıkanlar:
Su ölçüldü. Kazı ekibi analiz yaptırmış: magnezyum, fosfor, kükürt, demir, bir miktar tuz — ve bakteri yok. Sıcaklığı 16,5 derece.
Yapının içi. Basamaklarla inilen büyük bir yüzme havuzu, yanında küçük bir havuz, ve ayrı bir kaynak odası — suyun ana kayadan çıktığı yer. O odaya insan girişi için kapı yok; su için yapılmış. Duvarlarındaki nişlerde bir zamanlar heykeller duruyormuş.
Benzeri bulunamadı. Çevik, Anadolu’da ve İspanya’daki meslektaşlarıyla yazışmasına rağmen bu yapının tam bir eşini bulamadıklarını söylüyor. Mimarlık literatürüne yeni bir tip olarak giriyor.
Yanındaki hamam. Aynı suyu kullanan ama ısıtılmış ayrı bir Roma hamamı da kazılmış — 4.–5. yüzyıl. Yani bir yanda soğuk mineralli su, diğer yanda sıcak su.
⚠️ Bir de üzücü ayrıntı: büyük havuzun ön tarafı, son elli-yüz yıl içinde bir tarihte kepçeyle tahrip edilmiş. Arka yarısı sağlam kaldığı için plan okunabiliyor.
Tesis şu an tel çitle çevrili — motor çukurları dört metre derinlikte ve tehlikeli. Çevik açacaklarını söylüyor ama bütçeye bağlı.
📺 Kaynak: Prof. Dr. Nevzat Çevik, “Myra ve Limanı Andriake’de 15. Yıl”, Arkeoloji Söyleşileri 165. Bölüm, 4 Şubat 2026.
Çalışma Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Geleceğe Miras Projesi kapsamında yürütülüyor ve 2026 sonunda tamamlanıp bölgenin bir arkeopark haline gelmesi hedefleniyor. Çevik’in kurduğu cümle şu: “Yerli, yabancı herkes burada sağlık suyu içinde yüzerek bir kalıntı gezecek.”
Kazı alanı, bugün gidilen noktaların yaklaşık 600 metre kuzeydoğusunda. Aşağıdaki haritada işaretli.
⚠️ Kazı devam eden bir çalışma — ziyarete açık bir alan değil. Aşağıdaki harita nerede olduğunu gösteriyor, “gidin girin” demiyor.
Burada iki ayrı yer var
Yazının en işine yarayacak kısmı bu, çünkü çoğu kişi ikisini karıştırıyor:
1. Yüzülen ve serinlenilen yer. Haritalarda Burguç Şifalı Kükürtlü Soğuk Su diye kayıtlı olan konum burası. Havuzu var, yazın insanlar buraya geliyor. Navigasyon sizi buraya götürür.
2. Suyun içildiği yer. Bu işaretli değil. Yüzülen yerden 330 metre ötede, ayrı bir noktada. Sabah gelip suyun gözünden içenlerin gittiği yer burası.
İkisi de aynı yoldan gidiliyor.
Tarif
- Limana (Çayağzı) doğru giden yolda ilerleyin.
- Yolun başlangıcından ayrılın — yakınında Derin Hotel var, onu gördüyseniz doğru noktadasınız.
- Oradan itibaren: suyun içildiği yer 117 metre, yüzülen yer 219 metre.
Dördü de yazının sonundaki uydu haritasında işaretli — yolun başlangıcı, içilen yer, yüzülen yer ve Değirmen Cafe. Haritayı parmağınızla sürükleyip yakınlaştırabilirsiniz. Yol tarifi düğmesi sizi yolun başlangıcına götürür.
Yazın asıl gidiş sebebi
Sabahın beşinde kalkıp iki litre su içmeyecekseniz bile Burguç’un bir işlevi var: yazın serinlemek için gidiliyor. Bunun için gidilen yer, haritalarda işaretli olan yüzme yeri — havuzun olduğu nokta.
Su soğuk, ve Demre’nin ağustos sıcağında bunun ne demek olduğunu tarif etmeye gerek yok.
Bir de peeling. Kaynağın çevresindeki mineralli çamur ve suyun kendisi cilt için kullanılıyor — bu kıyıda kuşaklardır süregelen bir alışkanlık. Bölgeye gelenlerin çoğu bunun için gidiyor.
Hemen yanında: Değirmen Cafe
Suyun içildiği yerden 340 metre ötede, belediyenin işlettiği bir kahvaltı mekânı var: Değirmen Cafe.
Kaynağa gidip dönmek başlı başına bir program değil; ama kahvaltıyla birleştirince sabahın tamamını dolduran bir plan oluyor. Belediye işletmesi olması da fiyat tarafında rahatlatıcı.
590 metre ötede: Demre Kuş Cenneti
Aynı köşede bir durak daha var: Demre Kuş Cenneti, suyun içildiği yerden 590 metre uzaklıkta.
Kükürtlü su, kahvaltı ve kuş gözlemi — hepsi yürüme mesafesinde. Ama bu köşede bir tane daha var.
📍 Demre Kuş Cenneti — haritada
850 metre ötede: Andriake ve Likya Uygarlıkları Müzesi
Bu köşede dördüncü bir şey daha var ve çoğu ziyaretçi ikisini ayrı günlere koyuyor: Andriake antik limanı ve içindeki Likya Uygarlıkları Müzesi.
Andriake, Myra’nın antik limanıydı — yani bu kıyının iki bin yıl önceki Çayağzı’sı. Müze, limanın granarium’unda (Roma tahıl ambarı) kurulu.
| Yer | Suyun içildiği yerden |
|---|---|
| Değirmen Cafe | 340 m |
| Demre Kuş Cenneti | 590 m |
| Andriake antik limanı | 855 m |
| Likya Uygarlıkları Müzesi | 890 m |
Dördü de bir kilometrenin içinde. Suyun başında sabah, Değirmen’de kahvaltı, sonra kuş cenneti ve müze — Demre’de yarım günü dolduran, kimsenin tarif etmediği bir program.
Nasıl gidilir
| Nereden | Mesafe | Süre |
|---|---|---|
| Demre merkez | 3,0 km | ~5 dk |
| Çayağzı Yat Limanı | 2,0 km | ~4 dk |
Bunlar yolun başlangıcına kadar olan mesafeler. Oradan sonrası yürüyerek: içilen yere 117 m, yüzülen yere 219 m.
Mesafeler açık kaynaklı yol verisinden hesaplandı; trafiğe göre değişir.
Denizle bağlantısı
Bu yazının tekne turuyla ilgisi ne, diye sorulabilir. Şu: Burguç’un suyu denize iniyor ve Çayağzı tarafında denizle buluşuyor — kaptanın anlattığına göre Karaemlik’e ulaşan suyla aynı sistem.
Karaemlik, turumuzun ilk durağı ve Caretta Caretta’ları en sık gördüğümüz yer. Sebebi de tam olarak bu: tatlı suyun denize karıştığı yer kaplumbağalar için bir beslenme alanı.
Yani sabah kükürt kokan bir kaynağın başında durup, öğleden sonra o suyun denize döküldüğü koyda kaplumbağa izleyebiliyorsunuz. Demre’nin küçük olması bazen böyle bir şeye dönüşüyor.
Demre’de başka nereye gidilir, hepsi haritalı olarak Demre gezi rehberinde.
Bu sayfadaki bilgiler yöre halkının anlattıklarına dayanıyor. Suyun resmî bir analizi ya da sağlık kurumu onayı olduğunu bilmiyoruz — bildiğimizde buraya yazarız.
Suyun denize ulaştığı yer, tam gün özel turun ilk durağı olan koy: Karaemlik Koyu. Kaplumbağaları oraya getiren de aynı tatlı su.